Kleine woordjes deel 1 - Het woordje 'maar'

Het was een gezellige maaltijd met vrienden, we praatten wat over ditjes en datjes, maar toen ontstond er ineens een discussie. Over een heel klein woordje, van slechts vier letters. Kleine woordjes kunnen een enorme impact hebben. Ze zijn van groot belang bij de redactie van een boek, maar daarover later meer. Dit keer in de hoofdrol het woordje ‘maar’.

Tijdens de opleiding tot NLP-practitioner komen diverse woorden langs waarvan het belang van een goed gebruik ervan uitgelegd wordt. Een favoriet die ik daar heb opgedaan is bijvoorbeeld ‘heel goed’, wat uitgelegd kan worden dat je iets heel goed gedaan hebt, maar ook dat je bevestigt dat iemand goed heelt.

Een ander woord dat daar benadrukt wordt, is het woordje ‘maar’, het onderwerp van onze maaltijddiscussie. Er werd uitgelegd dat onze hersenen zo getraind zijn dat ze ‘maar’ als signaal opvangen: alles wat je voor dat woordje hebt gezegd, is niet meer van belang. Het gaat om wat erna komt.

Geef je een compliment: ‘Dat heb je goed gedaan, maar je had nog beter..’ dan vervalt het compliment en gaat het om wat er beter had gekund.

Ik leerde het woord vermijden, wat prima lukte. Gebruik je bijvoorbeeld in plaats van het woordje ‘maar’ het woordje ‘en’, dan benadruk je dat beide onderwerpen waarover gesproken wordt, even belangrijk zijn. ‘Dat heb je goed gedaan en je kan bijvoorbeeld ook…’

De Marketingschool meldt wat volgens hen de impact is van het woord ‘maar’: “Uit onderzoek blijkt, zodra jij jouw nadelen omschrijft en deze laat opvolgen met het woordje ‘maar‘, zullen mensen de nadelen snel vergeten en zal hun  brein zich vooral gaan focussen op de voordelen die jij erna gaat noemen.”
(Bron:http://www.marketingschool.nl/woord-maar-heeft-impact/ geraadpleegd, d.d. 22 december 2018)

Het gaat er dus om dat mensen focussen op datgene wat na het woordje ‘maar’ gezegd wordt. En dat is leuk, want daar kan je gebruik van maken. Eindig met het positieve, dat geeft mensen een fijner gevoel. 

 ‘Het is niet gelukt alle mensen te bereiken, maar je hebt toch zeker de helft persoonlijk benadert.’

Het woordje ‘maar’ wordt trouwens niet alleen gebruikt om een tegenstelling uit te drukken. Na de discussie dook ik het internet in en vond de volgende omschrijving in het gratis woordenboek van Van Dale:

1maar (voegwoord)
1 om een tegenstelling uit te drukken; = doch: vroeger was hij rijk, maar nu heeft hij geen geld meer
2 om gevoelens uit te drukken: maar ik héb het niet gedaan!

2maar (bijwoord)
1(beperkend) slechts, enkel: ik heb maar tien euro
2 vrijwel zonder betekenis: (verzachting van een gebiedende wijs) doe het maar gerust; doe maar twee kilo; (ergernis over het voortduren) zij doet maar; (waarschuwing) het is maar dat u het weet; (aanmoediging) trekken maar!; (onverschilligheid) je doet maar!; (blije verrassing) nee maar!

3maar (het; o; meervoud: maren) zie 2mits
1 tegenwerping, bedenking”

(bron: Gratis woordenboek Van Dale, https://www.vandale.nl/gratis-woordenboek/nederlands/betekenis/maar#.XC9t2HpKjMU geraadpleegd d.d. 04-01-2019)

Vooral het stukje ‘vrijwel zonder betekenis’ vind ik interessant. Want als redacteur betekent zo’n woord voor mij: schrappen! Check maar eens een tekst op het aantal keer dat er maar in voorkomt. Zeker en vast dat hier een aantal maren volledig overbodig aanwezig zijn. Trouwens, als je dit wilt ontwijken, kan je natuurlijk gewoon gebruik maken van een aantal synoniemen zoals ‘mits’, ‘echter’, ‘desalniettemin’ (erg mooi!), ‘doch’, ‘nochtans’, ‘toch’, ‘echter’ et cetera. Maar genoeg daarover.

Wat ik leuk vond was de overzichtslijst met uitdrukkingen en gezegden waarin het woordje ‘maar’ voorkomt. Ik heb hem even opnieuw geordend, want alles stond maar zo’n beetje door elkaar. Je vindt deze onderaan dit stuk.

Tenslotte

Voor een verhaal is het woordje ‘maar’ van groot belang. Waarom? UCLA Film School professor Howard Suber beantwoord deze vraag in een interview van Eric Barker. Op de vraag: “What do all great stories have in common?” antwoordt Howard:

“The word “but.” Which is to say inexperienced or poor storytellers structure their material with the words “and” or “then.” So They did this, and then they did that, and then they did this, and then they did that,” which produces an episodic structure that doesn’t build on anything, and there’s no relationship between what came before and what came after.

 One of the constants in great stories is that things are never what they seem, because if things are what they seem, why would you read it, watch it, or listen to it?

So, in “Apocalypse Now,” “The Godfather,” “Casablanca,” — you just run off the names of the memorable films — any statement you make about the central character has to be followed by the word “but.” So Michael Corleone is a cold-blooded murderer, but he does it for his family. Rick Blaine sticks his neck out for nobody, as he tells you three times, but then he does, and sacrifices the only thing he’s ever really loved for the cause.

Without the surprise, without the twist, if you don’t pull the wool over the audience’s eyes, then it’s unlikely you’re going to be memorable. It’s precisely the fact that things are not what they seem that makes a story interesting.

(Bron: https://www.bakadesuyo.com/2013/03/interview-ucla-film-school-professor-howard-suber-explains-storyteller/, geraadpleegd d.d. 22 december 2018)

(Vertaling IH)
Wat is de overeenkomst van alle geweldige verhalen?

 Het woord ‘maar’. Daarmee bedoel ik dat onervaren of minder goede verhalenvertellers hun materialen opbouwen met de woorden ‘en’ of ‘toen’. Bijvoorbeeld ‘Ze deden dit en toen deden ze dat en toen deden ze dit en toen deden ze dat’, wat zorgt voor een episodische (red. dingen die in het verleden gebeurden) structuur dat nergens op gebouwd is, zonder relatie tussen wat vooraf ging en wat erna kwam.

Daarom moet, in “Apocalypse Now”, “The Godfather”, “Casablanca”, – laat de namen van elke grote film maar langskomen – elke uitspraak die je doet over de hoofdpersoon, gevolgd worden door het woord ‘maar’. Zoals ‘Michael Corleone is een koelbloedige moordenaar, maar hij doet het voor zijn familie’. ‘Rick Blaine vertelt je tot drie keer toe dat hij voor niemand zijn nek uitsteekt, maar dan doet hij het toch’. Zonder de verrassing, zonder de twist, als je niet iets verborgen houdt voor het publiek, wordt het verhaal waarschijnlijk niet onthouden. Juist het feit dat dingen niet lijken wat ze zijn, maakt een verhaal interessant”.

Kortom:

Slechts vier letters heeft het woordje ‘maar’ en toch heeft het effecten die variëren van negatieve tot positieve stimulering, inhoudsloosheid of juist benadrukking van een memorabel plot voor een verhaal. Als je alert bent op het woord, hoor je het elke dag meerdere malen en in diverse contexten voorbij komen. Noteer eens wanneer je het hoort en in welke variatie het gebruikt wordt. Je zult verbaasd staan hoe vaak het langs komt.

Maar… Gebruik het woordje ‘maar’ wijs!

Lijst van uitdrukkingen en gezegdes met ‘maar’

  • de man wel, maar het paard niet. (=niet helemaal eerlijk zijn.)
  • de mens wikt, maar God beschikt. (=de mensen maken allerlei plannen, maar het is niet aan hen of dat ook gebeurt)
  • de Hebreeërs bouwden het, maar de Egyptenaren hebben het. (Exodus 1:11-14) (=het vuile werk door anderen opknappen en het resultaat zelf pakken)
  • de klok hebben horen luiden maar niet weten waar de klepel hangt (=ergens over gehoord hebben, zonder er echt iets van af te weten)
  • de splinter in andermans oog wel zien, maar niet de balk in het eigen (=over kleine fouten van een ander vallen, terwijl de eigen grote fouten niet worden gezien)
  • een vos verliest wel zijn haren maar niet zijn streken (=mensen veranderen zelden echt)
  • hebben is hebben maar krijgen is de kunst (=iets hebben is goed, maar iets bijkrijgen is beter)
  • de klok luiden maar niet schaften (=wel beloven maar niet doen)
  • de leer veroordelen maar de leraar sparen (=de wortel van het probleem niet aanpakken)
  • de wereld is een pijp kaneel ieder likt eraan maar krijgt niet veel (=ieder krijgt een klein deeltje van wat de wereld te bieden heeft)
  • de wolf ruit wel van baard maar niet van aard (=het karakter van de mensen verandert nooit)
  • men kan zijn kinders wel minnen maar niet zinnen (=je kan je kinderen graag zien, maar ze hebben een eigen aard)
  • daar is wel wachten maar geen vasten naar (=dat zal niet gauw gebeuren)
  • doe wel naar mijn woorden, maar ziet niet naar mijn daden. (=ik geef raad waar je je het beste aan kan houden, maar ik doe het zelf niet)
  • je doet de boter in de pan, maar bakt er niks van. (=denken dat je iets begrijpt, terwijl je dat niet doet.)
  • kallen is mallen maar doen is een ding (=je kan het beter doen dan er altijd maar over blijven praten)
  • leringen wekken maar voorbeelden trekken (=je kan mensen iets willen leren , maar geef vooral het goede voorbeeld)
  • kinderen zijn een zegen des heren maar zij houden de noppen van de kleren (=kinderen opvoeden kost veel geld)
  • het is niet om de knikkers maar om het recht van het spel (=het is niet voor persoonlijk voordeel, maar omwille van de rechtvaardigheid)
  • hij is in Rome geweest, maar heeft de Paus gemist (=hij heeft het belangrijkste laten schieten)
  • het is alle dagen visdag maar geen vangdag (=als de buit of vangst tegen valt) 
  • een goed begin heeft een goed behagen maar het eindje zal de last dragen (=goed beginnen is prima, maar je moet volhouden tot het einde)
  • Als het kind maar een naam heeft (=passend of niet, je moet het kunnen noemen (een naam geven))
  • het is maar een strovuurtje (=het ziet er erg uit, maar het is snel voorbij)
  • het is maar een weet (=als het eenmaal bekend is, is het niet moeilijk meer)
  • er is maar een f in het abc (=het juiste midden vinden, is moeilijk)
  • er is maar een grote mast op een schip (=er is er maar één de baas)
  • het maar blauw blauw laten (=er verder maar niet over spreken)
  • het maar in het midden laten. (=niet argumenteren.)
  • het scheelde maar een haartje (=dat ging maar net goed.)
  • het zal je kind maar wezen (=je zal er maar voor op moeten draaien)
  • laat maar zitten (=het is goed zo)
  • gewogen maar te licht bevonden. (=gekeurd en afgekeurd worden)
  • gooi het maar in je pet (=er komt niks van in)
  • je zult ze maar de kost moeten geven. (=het zijn er veel (mensen)
  • lekker is maar één vinger lang. (=oppervlakkige genoegens geven ook maar een betrekkelijke voldoening. / leuke dingen duren meestal maar erg kort)
  • maak je borst maar (=bereid je voor op een zware klus (of op veel tegenstand).)
  • als je ergens gaat logeren, moet je maar een paar dagen blijven. (=)
  • dan moet de wal het schip maar keren (=als iemand niet vooraf rekening houdt met een naderend probleem, dan moet het probleem maar daadwerkelijk in volle omvang ontstaan, en dan alsnog worden opgelost.)
  • een goed verstaander heeft maar een half woord nodig (=voor een goed verstaander is een kleine aanwijzing genoeg)
  • het is een slechte muis die maar een hol heeft (=je doet er best aan een alternatieve oplossing achter de hand te hebben)

(bron: https://www.woorden.org/spreekwoord.php?woord=maar%5C, geraadpleegd 23-12-2018)